De gemeente Stede Broec: wonen, werken en leven

Stede Broec is in 1979 ontstaan uit de samenvoeging van de gemeenten Bovenkarspel en Grootebroek. Met de naam Stede Broec is teruggegrepen op ‘de stede Broec’, de naam waarmee het gebied in middeleeuwse documenten aangeduid werd. De gemeente bestaat uit de dorpen Bovenkarspel, Grootebroek en Lutjebroek. De kernen zijn tot op zekere hoogte nog altijd op zichzelf staande gemeenschappen met eigen verenigingen, organisaties en evenementen.

Geschiedenis

Het grondgebied van Stede Broec en de omliggende gemeenten ontstond rond 1500 voor Chr., toen na overstromingen stukken land droogvielen. Bodemonderzoek heeft aangetoond dat er in die periode sprake was van bewoning. Er zijn ploegsporen, resten van woningen en stenen werktuigen in de bodem gevonden. Op de hoek van de Inlaat en de Overstort is een (gerestaureerde) prehistorische grafheuvel.

Uit Romeinse geschiedschrijving blijkt dat er vanaf de 5e eeuw v. Chr. Friezen in dit gebied woonden; Noord-Holland en Friesland zaten toen nog aan elkaar vast; de Zuiderzee ontstond pas later. Daarna is het lang stil gebleven. Het eerstvolgende teken van leven bestaat uit vermeldingen in 12e en 13e eeuwse kerkelijke documenten. In die tijd begon de bouw van dijken. De Westfriese Omringdijk, die sinds de 13e eeuw het gebied binnen de lijn Alkmaar - Schagen - Medemblik - Enkhuizen - Hoorn - Alkmaar droog houdt, is het resultaat van een -voor die tijd opmerkelijke- vorm van samenwerking.

Stede Broec is van oudsher een agrarische gemeente. Ook de visserij was eeuwenlang een belangrijke bron van bestaan. Daaraan kwam een eind met de afsluiting van de Zuiderzee. Agrarische bedrijvigheid is nog altijd een belangrijke bedrijfstak. Voor geïnteresseerden bestaat er een boekje met de uitgebreide geschiedenis van Stede Broec. Deze kunt u aanvragen bij de receptie van het gemeentehuis.

Stede Broec nu

De groei van Bovenkarspel en Grootebroek begon in de zestiger jaren van de vorige eeuw. Op 1 januari 2011 had de gemeente 21.403 inwoners. Voor de nabije toekomst zijn er, naast kleine bouwplannen, nog twee nieuwe wijken te verwachten. Aan Oosterweed, westelijk van de Verlengde Raadhuislaan, wordt nog volop gewerkt. Er worden in totaal zo’n 450 woningen gebouwd. Op langere termijn staat de wijk Buitenveld, tussen de Raadhuislaan en de wijk Kloosterhof/Monnikenveld gepland.

Naast de oude Provincialeweg (de N506 van Hoorn naar Enkhuizen) biedt ook de Drechterlandseweg (N302) aansluiting op de A7 (Amsterdam-Groningen). Momenteel zijn er plannen in voorbereiding voor verbetering van de verbinding tussen de regio Alkmaar en het oosten van het land: de N23.

Stede Broec heeft twee NS-stations: Bovenkarspel/Grootebroek ter hoogte van het centrum en de Florahalte aan de Broekerhavenweg. Er rijden elk half uur treinen naar Amsterdam en, met een overstap in Hoorn, naar Alkmaar.

Centrumvoorzieningen

De gemeente heeft goede voorzieningen in het centrum, waaronder winkelcentrum Streekhof, de bibliotheek en moderne seniorenvoorzieningen. Ook het gemeentehuis staat in het centrum. Het oude postkantoor aan de Hoofdstraat krijgt in de zeer nabije toekomst een culturele bestemming.

Wonen

In de oude kernen staan vooral eigen woningen. Het grootste deel van de bebouwing dateert van vóór 1940. Na wat incidentele uitbreidingen in de oude kernen begon halverwege de zestiger jaren de nieuwbouw. In de toen ontstane wijken zijn woningen in alle soorten en prijsklassen te vinden. Bijna alle huurwoningen worden beheerd door De Woonschakel Westfriesland.

Onderwijs en kinderopvang

In Stede Broec zijn acht basisscholen: zes bijzondere en twee openbare, waarvan een met twee locaties. De bijzondere scholen worden overkoepeld door de Stichting Katholiek Onderwijs Stede Broec en de Vereniging voor Protestants Christelijk Onderwijs, de openbare scholen door de Stichting Openbaar Onderwijs Present. Er zijn twee locaties voor speciaal onderwijs; dat wordt bestuurd door de Federatie Samenwerkingsverband De Streek.

Het Martinuscollege, een scholengemeenschap op oecumenische grondslag, heeft alle vormen van voortgezet onderwijs in huis. Het Clusius College biedt agrarisch onderwijs. In Enkhuizen is een openbare scholengemeenschap voor voortgezet onderwijs. Middelbaar en hoger beroepsonderwijs (MBO/HBO) zijn in Hoorn en Alkmaar te vinden. De Praktijkschool is gevestigd aan de Verlengde Raadhuislaan. Daar wordt voortgezet onderwijs gegeven aan moeilijk lerende kinderen.

In elk van de drie dorpen in Stede Broec is een peuterspeelzaal. Verder zijn er instellingen die uiteenlopende vormen van kinderopvang aanbieden.

Zorg

Het dichtstbijzijnde ziekenhuis is het Westfries Gasthuis in Hoorn. In Enkhuizen is een polikliniek waar een aantal specialisten spreekuur houdt. Een deel van de plaatselijke huisartsen houdt praktijk onder één dak, aan Het Voert. Daar is ook de apotheek gevestigd.

Stede Broec heeft woonvoorzieningen voor ouderen: Het Gezinspaviljoen en Rigtershof. In Lutjebroek staat het Nicolaas Verpleeghuis. Al deze voorzieningen vallen onder Omring, die verder ondermeer thuiszorg, kraamzorg en zorg voor kinderen (consultatiebureau) aanbiedt.

Recreatie en sport

Stede Broec hield aan de ruilverkaveling, uitgevoerd in de zeventiger jaren, een natuur- en recreatiegebied over: het Streekbos. Een overblijfsel van de periode vóór de verkaveling is het natuurgebied De Weelen, een zeer waterrijk gebied ten noorden van Lutjebroek. Het is vooral aantrekkelijk voor vogelliefhebbers.

De kust van het Markermeer (het deel van het IJsselmeer ten zuiden van de dijk Enkhuizen-Lelystad) biedt ruimte voor allerlei vormen van recreatie. In Broekerhaven is een camping aan het Markermeer. Daar is ook Badhuis Broekerhaven, een openluchtzwembad met veel ruimte voor sport, spel en zonnebaden. Er zijn speelvoorzieningen voor kleine kinderen; een leuk peuterbad met bijbehorende speelattributen. Badhuis Broekerhaven is (met een entreekaartje) toegankelijk voor iedereen.

Voor watersporters en schaatsers zijn er volop mogelijkheden in het stelsel van oude en nieuwe sloten, zowel in het buitengebied als in de bebouwde kom. Stede Broec heeft een buiten- en een binnenhaven, waar eigenaren van boten en bootjes graag aanleggen. Het binnenhaventje, De Kolk, wordt ook wel de Broekerhaven genoemd. Hier staat de Overhaal, een elektrische schuitenlift die schepen vanuit het polderwater in het tweeënhalve meter hogere water van het Markermeer tilt. De Overhaal dateert uit 1923; het is de enige schuitenlift in Nederland en op mooie zomerdagen wordt er door recreanten volop gebruik van gemaakt.

In Stede Broec is een ruim aanbod aan sportvoorzieningen. Er zijn onder meer tennisbanen, sporthallen, gymzalen, een overdekt zwembad en een openluchtzwembad, een atletiekbaan, twee voetbalcomplexen, een hal voor handboogschieten en een honkbalveld. In het Nassaupark is een terrein ingericht als ijsbaan; dit wordt bij vorst onder water gezet. Op veel plaatsen in de gemeente zijn speeltuinen, sportveldjes (al of niet verhard) en kleine speelterreintjes.

De gemeente brengt jaarlijks een sportgids uit, waarin alle accommodaties en verenigingen vermeld zijn. Het Cultureel Centrum R17 biedt uiteenlopende activiteiten voor jongeren.

Winkelvoorzieningen

Met winkelcentrum Streekhof beschikt de gemeente Stede Broec over een zeer ruim aanbod aan winkels; ook aan de Middenweg zijn winkels gevestigd. In de drie dorpen zijn winkelvoorzieningen op kleinere schaal. Op donderdag is er markt op het plein voor het gemeentehuis. Donderdagavond is de koopavond, dan is ook de gemeentelijke afdeling Burgerzaken tot 21.00 uur open.

Bedrijvigheid

De bedrijvigheid is van oudsher vooral gericht op de agrarische sector. De ruilverkavelingen uit de jaren zeventig hebben voornamelijk de zaadteelt, de vollegrondstuinbouw en de bloembollenteelt een impuls gegeven. In Bovenkarspel is de Coöperatieve Nederlandse Bloembollencentrale gevestigd.

Stede Broec beschikt over enkele bedrijventerreinen, de Centrale Zone. Dit is het gebied aan beide zijden van de Industrieweg, de Nijverheidsweg/Bedrijfsweg, de Wijzend en De Tocht. Daarmee zijn de grenzen bereikt. Zware industrie is er niet.